Dołącz do czytelników
Brak wyników

FACILITY

26 marca 2020

NR 1 (Luty 2020)

Oświetlenie w pomieszczeniach biurowych

25

Niewątpliwie jakość pracy w pomieszczeniu biurowym jest w dużej mierze uzależniona od dostępu światła. Złe oświetlenie wpływa niekorzystnie na organizm ludzki, kumulując się w nim. W skrajnych przypadkach może to wpłynąć na zwiększenie absencji i niższą wydajność osoby pracującej.

Słońce dodaje energii, pobudza do życia. W okresie letnim jesteśmy skłonni do większej aktywności fizycznej i umysłowej, a to przede wszystkim dlatego, że dzień jest dłuższy i nasza ekspozycja na światło jest zdecydowanie większa. W okresie zimowym odczuwamy znaczny spadek energii, co jest spowodowane mniejszą emisją światła słonecznego, jakie do nas dociera w ciągu dnia. Jak więc dłużej cieszyć się światłem naturalnym niezależnie od pory roku? Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto przypomnieć sobie, jak jest zbudowany nasz cykl okołodobowy.

Światło słoneczne jest głównym czynnikiem funkcji fizjologicznych człowieka, który wpływa na pracę zegara biologicznego z cyklicznymi zmianami światła i ciemności. Czyli rytmy w organizmie człowieka, takie jak cykl snu, czuwanie, dzienne zmiany koncentracji, wydajność, nastrój, zmiana ciśnienia krwi, temperatury ciała, rytm pracy serca, wydzielanie hormonów oraz praca układu pokarmowego, czy procesów metabolicznych, są uzależnione od warunków świetlnych. Poziom czujności człowieka ulega zatem zachwianiom okołodobowym, za które odpowiada zegar biologiczny. Główną cechą rytmów okołodobowych jest ich cykliczność w ściśle 24-godzinnym rytmie. Bodźcem wpływającym na wytwarzanie okołdobowego rytmu dla zegara biologicznego jest światło, będące tzw. dawcą czasu (z niem. Zeitgeber). Jednak do sprawnego funkcjonowania całego organizmu niezbędny jest element koordynujący wszystkie narządy, którego funkcję pełni centralny zegar biologiczny zlokalizowany w przedniej części podwzgórza, w jądrze nadskrzyżowaniowym (SCN – suprachiasmatic nucleus). Umiejscowienie tego ośrodka nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych umożliwia odbieranie sygnałów z siatkówki o długości dnia i nocy oraz synchronizację procesów wewnętrznych do aktualnej pory dnia. Tym samym światło jest najważniejszym regulatorem pracy SCN [1].

Projektując budynek/biurowiec,  który będzie mieścił pomieszczenia do wykonywania pracy umysłowej, powinno się bardzo dokładnie przemyśleć projektowanie i aranżacje takiego budynku oraz wziąć pod uwagę dostęp do nowych technologii, które umożliwiają symulację ilości światła naturalnego we wnętrzach.

 

Dostęp do oświetlenia dziennego – jak go zoptymalizować?

Niewątpliwie jakość pracy w pomieszczeniu biurowym jest w dużej mierze uzależniona od dostępu światła. Złe oświetlenie wpływa niekorzystnie na organizm ludzki, kumulując się w nim. W skrajnych przypadkach może to wpłynąć na zwiększenie absencji i niższą wydajność osoby pracującej. 90% bodźców i informacji dociera do człowieka poprzez wzrok. Z wyników badań, jakie przeprowadził Vladimir Libal, a które opublikował w swojej książce Organizacja i zarządzanie produkcją (1976), wynika, że przestrzenie otwarte zapewniały lepszy komfort swoim pracownikom niż przestrzenie zamknięte. Przede wszystkim dlatego, że miały duże i szerokie okna, zapewniające większą ilość dziennego światła pracownikom. Projektując budynek/biurowiec, który będzie mieścił pomieszczenia do wykonywania pracy umysłowej, powinno się bardzo dokładnie przemyśleć projektowanie i aranżacje takiego budynku oraz wziąć pod uwagę dostęp do nowych technologii, które umożliwiają symulację ilości światła naturalnego we wnętrzach. Umiejscowienie okien z szybami o dużej przepuszczalności światła powinno się lokować na najniższych kondygnacjach, a także na elewacji północnej, ponieważ ta część jest niewystarczająco nasłoneczniona. Stosowanie półek świetlnych we wnętrzach lub na elewacji okiennej, przyczyniając się do odbicia światła na poziomej powierzchni półki, zapobiega oślepiającej jasności.

Wnętrze biurowców powinno być gładkie i wymalowane na jasny kolor, dzięki czemu odbijane są promienie słoneczne, a tym samym pomieszczenie jest rozjaśnione. Należy zamontować systemy przysłaniające okna, np. rolety czy żaluzje, które będą mogły być regulowane przez pracownika, lub umieścić automatyczne urządzenia zacieniające – aktywowane przez czujniki światła dziennego. 

Na parapetach okiennych powinno się ograniczyć przechowywanie artykułów biurowych i przedmiotów blokujących dostęp promieni słonecznych. Bardzo ważna jest możliwość swobodnego otwierania okien w pomieszczeniach pracy. Wiąże się z tym nie tylko chęć przewietrzenia pokoju (co oczywiście jest należycie uzasadnione), ale w głównej mierze potrzeba bezpośredniego obcowania ze środowiskiem zewnętrznym. Pracownicy, którzy mają kontakt wzrokowy ze środowiskiem zewnętrznym podczas codziennej pracy biurowej, doświadczają większego komfortu, mniej męczy się ich wzrok. Najbardziej odpowiednim czynnikiem zachęcającym pracownika od oderwania wzroku od komputera jest podziwianie przyrody. Zaleca się, aby w okresie letnim biurka pracowników były możliwie najbliżej okna, ponieważ kąt padania promieni słonecznych w Polsce jest wówczas największy, a przestrzenie biurowe położone głębiej są gorzej doświetlone. Analogicznie zimą: zaleca się przesunięcie biurek trochę dalej od okna, ponieważ wówczas kąt padania promieni słonecznych w Polsce jest mniejszy niż latem, dzięki czemu całe pomieszczenie jest równomiernie oświetlone.

W starszych budynkach, gdzie dostępność do okien jest znacznie ograniczona, najemca przy udziale wykwalifikowanych projektantów może w pewnym stopniu polepszyć dostęp do światła naturalnego.

Komentarz eksperta

Katarzyna Siuchnińska, Business Development Manager, HC Center Sp. z o.o. Sp. k. – wyłączny dystrybutor marki Helvar w Polsce

Mówiąc o zdrowym oświetleniu, należy podkreślić, że istotną jego rolą jest utrzymanie naturalnego rytmu okołodobowego poprzez dopasowanie barwy światła sztucznego do barwy naturalnego światła   na zewnątrz. W ciągu dnia temperatura barwowa światła słonecznego zmienia się od zimnej wczesnym rankiem poprzez coraz cieplejszą w południe do bardzo ciepłej wieczorem, wywołując tym samym w naszych organizmach konkretne reakcje szerzej opisane w artykule.  Projektowanie zgodne z koncepcją Human Centric Lighting, czyli ideą stawiającą człowieka w centrum projektu, jest możliwe dzięki technologii tunable white, w którą wyposażone są najnowsze oprawy oświetleniowe, oraz wykorzystaniu systemów sterowania oświetleniem. Systemy te umożliwiają sterowanie barwą światła oraz wykorzystują maksymalnie naturalne światło słoneczne, dzięki czemu nie tylko wpływają na samopoczucie i zdrowie człowieka, ale również na wysoką energooszczędność. Zaawansowane funkcje sys...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy