Dołącz do czytelników
Brak wyników

FACILITY

29 kwietnia 2022

NR 2 (Kwiecień 2022)

Melanopsyna – nowa bogini w przestrzeni biurowej

0 214

Od zarania dziejów człowiek prowadził swoje życie zgodnie z naturalnym światłem dziennym. W toku ewolucji przyzwyczailiśmy się do światła słonecznego i naturalnego rytmu dnia i nocy. Światło wywiera wpływ na człowieka stale, na różne sposoby. Towarzyszy w codziennym życiu, wspiera w pracy i tworzy emocje. Daje poczucie orientacji i bezpieczeństwa. Jego odpowiednia barwa i ilość w odpowiednim czasie wywiera pozytywny wpływ na wydajność, samopoczucie i zdrowie. Nowoczesne rozwiązania oświetleniowe w przestrzeniach biurowych w decydujący sposób przyczyniają się do sukcesu nowych koncepcji pracy, umożliwiając tym samym elastyczne wykorzystanie przestrzeni, dostosowując je do potrzeb użytkownika oraz pojawiających się różnych sytuacji.

W ciągu kilku ostatnich lat praca biurowa uległa głębokiej zmianie. Wpływ na to w dużej mierze miała koncepcja tzw. nowego świata pracy (new work) związana z szybkim rozwojem inteligentnych algorytmów i zautomatyzowanych procesów. Nie da się jednak ukryć, że to, co wywołało największe zmiany, głównie w postrzeganiu pracy i procesów z nią związanych, wiąże się z sytuacją pandemiczną, która w wielu przypadkach przewróciła dotychczasowy porządek pracy do góry nogami i wyprowadziła pracowników z biur do domów na pracę zdalną. Teraz, gdy powoli wszystko wraca do normy, paradoksalnie się okazuje, że wiele osób przyzwyczaiło się do takiego stanu rzeczy i odkłada swój powrót do biura. U podłoża tych decyzji leżą często obawy przed powrotem do starego porządku, mimo że ludzie złaknieni są kontaktów, większych przestrzeni i lepszego światła, którego w zaciszu domowego biura często brak. I tutaj z pomocą przychodzi Human Centric Lighting, czyli koncepcja światła będącego w zgodzie z rytmem dobowym człowieka, która odpowiada na założenia filozofii projektowania biofilicznego (biophilic design). Mowa o tym, aby tak naprawdę wprowadzić naturę do przestrzeni biurowych w każdym możliwym aspekcie, również tym związanym z oświetleniem.

Według Stephena R. Kellerta, uznanego eksperta w zakresie projektowania biofilicznego, podstawowym założeniem tej koncepcji jest stworzenie dobrego środowiska dla ludzi jako tzw. organizmów biologicznych zamieszkujących nowoczesne struktury, krajobrazy i społeczności. Obecnie architekci stosują wiele strategii projektowych, aby wprowadzić „to, co najlepsze na zewnątrz, do wewnątrz”. Wykorzystujemy coraz więcej naturalnych materiałów, uwzględniamy roślinność w pomieszczeniach, zapewniamy połączenia między środowiskiem wewnętrznym i otoczeniem oraz uwzględniamy oświetlenie dobowe. Te strategie mają na celu stworzenie bardziej naturalnego środowiska, uwzględniającego potrzeby człowieka. Skupiając się tylko na oświetleniu, możemy wykorzystać współzależność światła i cienia, jak również stworzyć tę relację, eksperymentując z dynamicznym czy też rozproszonym światłem, które naśladuje światło naturalne. Ponieważ spędzamy coraz większą ilość czasu w pomieszczeniach, ważne jest, abyśmy się zastanowili, w jaki sposób ulepszyć nasze przestrzenie i uczynić nas szczęśliwszymi, zdrowszymi i bardziej produktywnymi.

Ilość promieniowania słonecznego w Polsce w okresie od kwietnia do września stanowi aż 77% promieniowania rocznego. Oznacza to, że od października do marca jest to zaledwie 23% dostępnego rocznego promieniowania słonecznego. Okazuje się ponadto, że roczna średnia wartość dni w pełni słonecznych dla Polski to około 1600 godzin. Reszta to czas bez słońca lub z bardzo ograniczoną ilością światła słonecznego. Uwzględniając sezonowość oraz powyższe dane, konieczne się wydaje, abyśmy zadbali o odpowiednią ilość światła w odpowiednim czasie i o najwyższej jakości, które będzie wspierało naszą zróżnicowaną aktywność w ciągu całego dnia.

POLECAMY

Human Centric Lighting, czyli światło zorientowane na potrzeby człowieka

Lata 90. XX wieku to era energooszczędności, natomiast XXI wiek nazywany jest wiekiem światła zorientowanego na człowieka i wokół człowieka (Human Centric Lighting), a inaczej mówiąc: erą światła i dobrego samopoczucia. Szczegółowe badania roli światła w życiu człowieka doprowadziły do odkrycia nowego – trzeciego typu receptora. Mowa tu o melanopsynie, która jest czuła na światło niebieskie, szczególnie o długości fali 480 nm. Reguluje ona cykl dobowy oraz ustala rytm biologiczny. To właśnie melanopsyna powoduje, że jesteśmy aktywni rano i czujemy przypływ energii, kiedy niebo jest bezchmurne. Natomiast, kiedy światła jest mniej i ma barwę cieplejszą, tak jak przy zachodzie słońca, jesteśmy zrelaksowani. Dlatego tak ważny jest dobór temperatury barwowej i ilości światła do wymagań danego pomieszczenia, uwzględniając przy tym elementy architektury wewnętrznej, dostępną ilość światła dziennego, planowaną w nim aktywność, a także wiek samych użytkowników.

Human Centric Lighting to najbardziej naturalna forma sztucznego światła – to odpowiednie światło w odpowiednim czasie. To koncepcja, u podstaw której światło koncentruje się stricte na potrzebach ludzi. Aby zgłębić samą ideę podejścia Human Centric Lighting należy jednak sięgnąć do źródła i odpowiedzieć sobie na pytanie: w jaki sposób światło na nas oddziałuje?

Światło wpływa na nas na trzy sposoby: wizualny, pozawizualny i emocjonalny. Efekty wizualne obejmują percepcję otoczenia i przyswajanie informacji oraz odnoszą się do dużej liczby procesów poznawczych. Efekty emocjonalne są związane z odczuwanym samopoczuciem, nastrojem lub aspektami związanymi z odczuwaniem dobrostanu, które są wywołane przez światło. Efekty pozawizualne lub biologiczne odnoszą się do rytmu dobowego i synchronizacji naszego wewnętrznego zegara, uwzględniając wędrówkę słońca i jego dobowy wpływ na człowieka.

Ustawowe normy i przepisy określają minimalne standardy oświetleniowe. Nie uwzględniają one jednak indywidualnych potrzeb pracowników. Na przykład starsi pracownicy potrzebują oświetlenia o natężeniu 1500 luksów do pracy w skupieniu, podczas gdy norma przewiduje zaledwie 500 lx. Dzięki inteligentnemu systemowi sterowania oświetleniem każdy pracownik może indywidualnie sterować oprawami wokół swojego stanowiska pracy ze wszystkimi elementami oświetlenia bezpośredniego i pośredniego, a tym samym zapewnić pożądane warunki oświetleniowe. Dodatkowo aplikacje HCL bazują na naturalnym przebiegu światła dziennego w zakresie barwy i natężenia światła.

– Przyczynia się to do stabilizacji biorytmu i stanowi prawdziwą wartość dodaną dla pracowników biurowych, którzy zimą prawie nie widzą słońca w ciągu dnia – wyjaśnia doktor Paweł Morawski z firmy TRILUX. – Wykorzystanie zmiennej ilości światła i jego barwy wpływa na atmosferę i nastrój w pomieszczeniu. Można to wykorzystać w szczególności do strukturyzacji pomieszczeń i stref roboczych oraz do dostosowania oświetlenia w każdym obszarze do danej czynności zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Badania pokazują, że ciepłe białe światło sprzyja kreatywności i dobremu samopoczuciu, podczas gdy chłodne białe światło ma pozytywny wpływ na zdolność koncentracji. W koncepcji tzw. nowego świata pracy, która uwzględnia tę wiedzę, zastosowanie ciepłego białego światła w strefach kreatywnych i komunikacyjnych oraz chłodnego białego światła do wspierania rutynowych prac przynosi wymierne korzyści w postaci zwiększonej produktywności poszczególnych zespołów zadaniowych. Dzięki możliwości sterowania oświetleniem za pomocą intuicyjnego systemu LiveLink Premium firmy TRILUX możemy dodatkowo ustawić wszystkie wymagane sytuacje oświetleniowe w pomieszczeniu, zapisać je i przywołać w razie potrzeby jednym kliknięciem. W ten sposób pomieszczenie jest wykorzystywane w sposób elastyczny.
 


Melanopowa skuteczność światła

Wpływ sztucznego źródła światła na rytm dobowy opisany jest parametrem EML (equivalent melanopic lux). Melanopowy ekwiwalent natężenia oświetlenia opisuje stopień wpływu emitowanego światła przez dane źródło na melanopsynę, co przyczynia się do wpływu na rytm dobowy. W zaleceniach WELL v2 (pakiet zaleceń dla budownictwa przyjaznego ludziom) wskazano, w jaki sposób należy przeliczać natężenie światła na EML oraz określono minimalne wartości dla tego parametru.

– W związku z tym, że znajdujące się w oku receptory melanopsynowe reagują najsilniej na falę świetlną długości 480 nm odpowiadającej światłu niebieskiego koloru, to im chłodniejszy odcień emitowanego światła, tym skuteczniej dane źródło światła odpowiada wymaganiom sformułowanym w opracowaniu WELL. Dla przykładowej oprawy LED o ciepłej temperaturze barwowej (2700 K) przelicznik wynosi 0,445; dla neutralnej zaś (4000 K) już 0,76. Istotna jest także technologia emisji – przeciętna świetlówka fluorescencyjna osiąga niższe wartości niż oprawa LED (dla barwy 4000 K – 0,588 vs. 0,76) – tłumaczy Maciej Gronert, project manager w TRILUX Polska. – Nowe budynki powinny być projektowane w taki sposób, aby zmaksymalizować dostęp do światła słonecznego, którego ubytek będzie kompensowany sprawdzoną, wiarygodną technologią LED-ową. Mowa tu o systemach wykorzystujących między innymi czujniki ruchu, obecności i światła dziennego, jak również umożliwiających sterowanie oświetleniem w zakresie jego barwy i ilości. Takie całościowe rozwiązania są realizowane między innymi dzięki systemowi LiveLink Premium, który umożliwia uzyskanie energooszczędności nawet do 85% w porównaniu ze standardowymi rozwiązaniami.

Wnioski

Osoby aktywne zawodowo większość swojego czasu spędzają w pomieszczeniach zamkniętych, czasami to nawet 90% ich czasu – niestety, często z bardzo ograniczonym dostępem do światła dziennego i sztucznym oświetleniem, które niejednokrotnie nie spełnia podstawowych założeń. Wykorzystanie podejścia Human Centric Lighting, którego zadaniem jest kreowanie poczucia dobrostanu, także w sferze biurowej, wydaje się wręcz koniecznością. Światło ma wpływ na tak wiele czynników, że nie można sobie pozwolić na ignorancję w stosunku do jego roli w naszym otoczeniu.

Przypisy