Dołącz do czytelników
Brak wyników

INVESTMENT & CONSTRUCTION

30 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Zrównoważony handel – mit czy byt, w którym musimy się odnaleźć?

13

Jest wiosna 2021 – mija równo rok od pierwszego lockdownu spowodowanego pandemią wirusa Covid-19 i wciąż stoimy w obliczu kolejnych ograniczeń na bardzo szeroką skalę. Rynek jest w stanie znieść bardzo dużo, co pokazał i udowodnił ubiegły rok, niemniej każda branża ma swój próg wytrzymałości, którego nie możemy przekroczyć. Myśląc o sytuacji na rynku i potrzebie przemieszczania się, aby zaspokoić podstawowe potrzeby, obawiamy się kolejnych obostrzeń. Trzeba postawić sobie pytanie, ile ograniczeń jako społeczeństwo jeszcze jesteśmy w stanie znieść i ile jeszcze nowych warunków przyjdzie zaakceptować przedsiębiorcom walczącym o utrzymanie miejsc pracy, płynności finansowej, a w efekcie swojej rodziny.

Dziś nie znamy odpowiedzi na te ani inne pytania dotyczące codziennej egzystencji tysięcy podmiotów gospodarczych na polskim rynku. Nie mamy jednolitego rozwiązania ani złotego środka na uwolnienie gospodarki od klątwy pandemii. W ramach badań przeprowadzonych przez agencję badawczą Inquiry wiemy, że połowa Polaków odczuła negatywne skutki pandemii w sensie finansowym.

Mamy jednak wiedzę, która może wspomóc nas w sytuacji wprowadzenia kolejnych ograniczeń. Jesteśmy bogatsi o jedyne w swoim rodzaju doświadczenie oraz o nowe odruchy obronne pozwalające przetrwać i wrócić silniejszymi. Przedsiębiorstwa dziś stoją przed wieloma dylematami związanymi z odbudową swojej pozycji i kondycji. Sposób prowadzenia działalności gospodarczej, biorąc pod uwagę negatywny wpływ jak pandemii i długotrwałego zamknięcia sklepów, ulega drastycznym przemianom. Szczególnie ważne do odnotowania są przemiany społeczne, a także nowe uwarunkowania w zachowaniu konsumentów, nowe zwyczaje zakupowe, nowe przyzwyczajenia i rzeczywistość, która musiała zostać naszkicowana właściwie od nowa. Kryzys, w którym się znalazła cała branża, zmusza do określenia nowego modelu funkcjonowania handlu. Wobec światowego kryzysu zdrowotnego, który bezpośrednio przekłada się na kryzys gospodarczy, kładziemy coraz większy nacisk na współzależności pomiędzy środowiskiem a społeczeństwem. Środowisko naturalne jest bezpośrednio uzależnione od sfery gospodarczej. Gospodarka natomiast zależna jest od postawy całego społeczeństwa, które realizując swoje potrzeby, wpływa na zmiany w środowisku. Koło się zamyka. Jako społeczeństwo stoimy teraz przed bardzo ważnym momentem w naszej współczesnej historii. Kształtujemy obraz dla przyszłych pokoleń, musimy podjąć świadome i kluczowe decyzje tu i teraz – nie jutro ani pojutrze.
 

Wykres 1. Znaczenie działań proekologicznych. Na ile ważne są Twoim zdaniem różne działania proekologiczne podejmowane przez każdego z nas dla poprawy stanu środowiska naturalnego?
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=1002


Jako społeczeństwo oczekujemy, że biznes podejmie zdecydowane i śmiałe inicjatywy w kierunku zrównoważonego rozwoju. Coraz częściej wyrażamy chęć działania dla ekologii. Zauważyli to eksperci działający w ramach międzynarodowej Grupy Eb eltoft – w ostatnim raporcie Sustainable brands & retail, który ukazał się w tym roku, przedstawiają przykłady zrównoważonego podejścia do dbałości o otaczający nas świat. Jak wynika z badań Inquiry, dla polskich konsumentów działania związane z ekologią są niezwykle ważne.

Eksperci Ebeltoft zgodnie zauważają, że już dziś wprowadzić w życie musimy najważniejsze zmiany. Obserwujemy coraz silniejszą potrzebę wywierania pozytywnego wpływu przez podmioty gospodarcze w celu rozwiązania dzisiejszych problemów środowiskowych, którymi są: degradacja zasobów naturalnych, generowanie nadmiaru odpadów czy stosowanie w przemyśle technologicznym dużej ilości szkodliwych składników. Zmiany te są wdrażane przez wiele firm na świecie, a ich podejście można podzielić na cztery grupy:

  • zbiór aktywistów, pionierów przełamujących bariery – to firmy, które wprowadzają zupełnie nowe rozwiązania;
  • firmy nastawione na rozwiązywanie konkretnych problemów;
  • firmy nastawione na całkowitą zmianę modeli biznesowych z perspektywy odpowiedzialności społecznej biznesu;
  • przedsiębiorstwa, które przyczyniają się do pozytywnej transformacji, wdrażając rozmaite inicjatywy biznesowe, cenne z punktu widzenia dbałości o środowisko.
     
Wykres 2. Postawy wobec ekologii. Na ile zgadzasz się z powyższymi stwierdzeniami?
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=1571


Czym tak naprawdę jest zrównoważony handel? Czy jest tylko modnym trendem czy może odpowiedzialnym podejściem do tworzenia zrównoważonego biznesu od podstaw? Z badań Inquiry wynika, że to pokolenie millenialsów – młodych ludzi bardziej świadomych potrzeb przyszłych pokoleń, dbających o pozostawienie po sobie planety nadal tętniącej życiem, buduje nową wizję świata. Wprowadza w nasze życie takie elementy, na które do tej pory nikt nie zwracał większej uwagi. Dzięki zmianie sposobu myślenia stajemy się bardziej odpowiedzialnym społeczeństwem, bardziej nastawionym na zminimalizowanie lub możliwie całkowite wyeliminowanie negatywnego wpływu działalności człowieka na środowisko naturalne. Przed nami długa droga do zmiany postrzegania konsumenta i konsumpcji jako najważniejszego kryterium przy planowaniu i realizacji biznesu. Tylko odpowiedzialne modele biznesowe mają szansę osiągnąć sukces na tej płaszczyźnie. Potrzebujemy odważnych liderów, aby kreowali i promowali nowe sposoby konsumpcji, bardziej zrównoważone i odpowiedzialne. Konieczne jest też nowe podejście do inwestycji: możemy mierzyć wyniki poprzez zrównoważenie zysków i kosztów środowiskowych, uczestniczyć w procesie rozwoju społecznego i mieć bezpośredni wpływ na środowisko.
 

Wykres 3. Zagrożenia dla środowiska. Wiele się mówi o różnych czynnikach negatywnie wpływających na środowisko naturalne. Wskaż trzy najważniejsze zagrożenia.
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=1571

Zrównoważona polityka w sektorach produkcji, sprzedaży czy marketingu to dziś część strategii, którą przedsiębiorstwa powinny brać pod uwagę na każdym etapie planowania. Mniej istotna jest tu wielkość przedsiębiorstwa czy charakter prowadzonej działalności. Zdecydowanie postawa oraz gotowość do głębszej analizy i dyskusji jest kluczem do wyciągnięcia trafnych wewnętrznych wniosków. Przygotowanie długofalowego planu działania, a następnie wdrożenie i zrealizowanie, może doprowadzić do usprawnienia procesów oraz poprawy funkcjonowania, a co za tym idzie, do zrównoważenia pod kątem wydajności i bezpieczeństwa dla bezpośredniego i dalszego otoczenia. Szczególnie ważna jest właściwa diagnoza mających miejsce zjawisk i procesów. Zrównoważony rozwój to nie tylko budowanie wizerunku, ale przede wszystkim zaangażowanie w globalny proces odejścia od ślepego konsumpcjonizmu, który grozi katastrofą ekologiczną na skalę planety.

Mimo deklaracji związanych ze zrównoważonym rozwojem wiele firm działa schematycznie, bezpiecznie i zachowawczo. Dotyczy także dużej część społeczeństwa. Konsumujemy coraz więcej nie tylko dlatego, że nas przybywa. Kupujemy, używamy… i wyrzucamy. Dlatego tak ważne jest zwiększenie świadomości, że wyhamowanie toksycznego popytu jest konieczne – po stronie zarówno firm i instytucji, jaki społeczeństwa. Konsumpcja sama w sobie nie jest zła – problemem jest marnotrawstwo zasobów.
 

Wykres 4. Źrodła informacji. Gdzie poszukujesz informacji porad na temat zdrowego stylu życia i ekologii? Zaznacz maksymalnie pięć najważniejszych.
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=502


Firmy starają się nas uświadamiać o swoich działaniach. Coraz częściej informują, w jaki sposób wykorzystują surowce wtórne do wytwarzania produktów, które kupujemy, a konsumenci nauczyli się sprawdzać i korzystać z tej wiedzy podczas zakupów. To jednak dopiero początek procesu edukacji. W szczególności informacje powinny być eksponowane w bardziej czytelnych miejscach na produktach. Problem obrazuje badanie przeprowadzone w lutym ubiegłego roku przez Ebeltoft Group na potrzeby raportu Global consumer report. Według tego opracowania aż 85% badanych na całym świecie uznaje starania marek i sieci handlowych za ważne lub bardzo ważne, szczególnie często mówią o tym osoby z pokolenia baby boomers i seniorów.

Zamiast mówić o zrównoważonym biznesie, lepiej jest operować terminem „zrównoważone praktyki biznesowe” – to sformułowanie lepiej oddaje całą ideę. Istotą sprawy jest pogodzenie zapotrzebowania ze strony rynku i zrównoważonego podejścia do konsumpcji. Każda jednostka – w regionach mniej lub bardziej rozwiniętych – ma niezbywalne prawo do polepszenia swoich warunków życia. Ludzie muszą mieć dostęp do dóbr materialnych, tych podstawowych i tych, które są wynikiem postępu technologicznego. Mają prawo do posiadania swojego miejsca zamieszkania.
 

Wykres 5. Plastikowe torby na zakupy. Podczas robienia zakupów zużywamy bardzo dużo torebek foliowych oraz tzw. zrywek. Czy popierasz pomysł całkowitego wyeliminowaniem
ze sklepów torebek foliowych oraz tzw. zrywek?
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=1011


W wyniku trwającego całe dekady boomu gospodarczego i rozwoju kanałów sprzedaży mamy do czynienia z nadprodukcją, a co za tym idzie nadmiarem konsumpcji. Widzimy już negatywne skutki nieodpowiedzialnych praktyk, które wyczerpuje zasoby w coraz większym stopniu zanieczyszcza otaczający nas świat. Eksperci Ebeltoft zgodnie zauważają, że konieczna jest pilna, oparta na współpracy transformacja, którą przyspieszył koronawirus.

Pandemia przyspiesza wdrażanie pozytywnych wartości w firmach, które zwróciły uwagę na różnorodne aspekty zrównoważonego podejścia. Potrzeba transformacji firm nigdy nie była większa. W ostatnich dniach odbyła się polska premiera obszernego raportu Sustainable brands & retail, przygotowanego przez Ebeltoft Group – globalnego sojuszu firm konsultingowych specjalizujących się w zagadnieniach handlu detalicznego. W Polsce grupę reprezentuje agencja badawcza Inquiry, dzięki której mieliśmy okazję przyjrzeć się dyskusji na forum międzynarodowym oraz uczestniczyć w lokalnym panelu. Teza postawiona przez Magdę Espuga, założycielkę i dyrektor generalną KISS RETAIL Management Consulting, jest być może dla niektórych szokująca, ponieważ nie zdajemy sobie na co dzień sprawy ze skali zagrożenia. Aż 9 mln ludzi umiera każdego roku z powodu generowanych zanieczyszczeń, a 1/3 produkowanej globalnie żywności jest marnowana. Dlatego dziś, gdy jak nigdy klienci są świadomi społecznie i ekologicznie, napędzani globalną cyfryzacją, stoimy przed koniecznością zmian. Nawyki konsumpcyjne i przemiany w sposobie prowadzenia działalności prowadzą nas do szukania rozwiązań. Inicjatywy, takie jak Ecoalf, są godne podziwu i naśladowania. Założycielem firmy Ecoalf jest Javier Goyeneche, którego celem było wpłynięcie na oczyszczenie dna oceanów z odpadów generowanych przez społeczeństwo. Dziś organizacja współpracuje z rybakami z 45 portów hiszpańskich. Każdego dnia 3500 rybaków wydobywa z własnych sieci tony odpadów wyłowionych z dna oceanu.

Ważne inicjatywy podejmuje też IKEA. Koncepcję i założenia przybliżył Paul de Jong, CEO Ikea w Holandii. Chodzi o budowę zupełnie nowego modelu Ikea w kierunku przedłużenia żywotności produktów. W przypadku szwedzkiego producenta mebli i produktów użytkowych dla domu to bardzo ważna inicjatywa. Firma wdraża też recykling używanych materacy. W konsekwencji wszystkie działania skierowane są w kierunku zaspokojenia potrzeb konsumentów przy ograniczeniu zużycia surowców do produkcji. Działania zaproponowane i wdrożone przez Ikea pozwolą wydłużyć czas życia samych produktów. Jednocześnie odzyskane materiały ograniczą zużycie nowych zasobów do produkcji nowych mebli i elementów. Działania zaproponowane i wdrożone przez holenderski oddział Ikea z pewnością znajdą odbicie na pozostałych rynkach, gdzie firma prężnie działa. W Polsce pamiętamy kampanię związaną z nadmiernym zużyciem żywności, która jest szczególnie widoczna w okresach świątecznych. Emitowana pod koniec ubiegłego roku reklama spotkała się z bardzo pozytywnym odbiorem po stronie konsumentów. Na tym przykładzie widać, jak mocno społeczeństw dziś potrzebuje i chce dążyć do ekologicznych rozwiązań. Według raportu Ebeltoft Group: „(...) zrównoważony rozwój i wartości społeczne stają się dziś coraz powszechniej uznawane za źródło przewagi konkurencyjnej, która może pomóc przyciągnąć więcej klientów, ale może również zaoszczędzić pieniądze, zasoby – i ostatecznie – napędzać wzrost zysków, a tym samym bardziej zrównoważony biznes i planetę”. Warto dodać, że konsumenci stali się dodatkowo bardziej świadomi ekologicznie, bardziej wyczuleni na ochronę środowiska naturalnego i opiekę nad bezbronnymi w starciu z człowiekiem zwierzętami. Osobiście bardzo cieszy mnie fakt, że tak dużo firm na świecie i w Polsce już dziś bardzo mocno angażuje się w proces odwrotu od złych praktyk, szukając bardziej ekologicznych rozwiązań nastawionych na maksymalizację zysku przy znaczącej redukcji czynników negatywnych dla środowiska naturalnego.
 

Wykres 6. Ocena akcji „nie bądź plastik”. Jak oceniasz akcję centrów handlowych „Nie bądź plastik”?
Źródło: Badanie własne Inquiry (CAWI – panel YouGov), próba ogólnopolska, N=602


Przykładów jest bardzo dużo. Firmy poważnie podchodzą do zmian na rynku, próbują wyjść na przeciw oczekiwaniom klientów. Ważne jest tu szybkie reagowanie na konsumenta, na jego odczucia i potrzeby z tym związane. Ważny jest nie tylko produkt, ale także sposób jego produkcji, droga, którą dotrze do konsumenta, i opakowanie. W koncepcji zrównoważonych praktyk to właśnie opakowanie może okazać się kluczem. W dobie post-covidowego handlu i rozpędzonego rynku e-commerce ważnym elementem jest zrównoważenie i zgoda z naturą. Zielone opakowania mogą i skłaniają często konsumentów do zmiany wyboru.
Polską część panelu dyskusyjnego poprowadzonego przez Inquiry oraz Łukasza Stępniaka, redaktora naczelnego portalu Wiadomości Handlowe, rozpoczęła pani Maja Szewczyk, reprezentująca Dział Komunikacji Korporacyjnej Kaufland Polska, która zwróciła uwagę na działania w zakresie promowania zdrowych produktów oraz stref świadomego odżywiania, dostępnych w placówkach handlowych Kaufland. Ważnym elementem codziennego funkcjonowania jest odzysk ciepła z instalacji chłodniczych, co bezpośrednio wpływa na zdecydowane obniżanie śladu cieplarnianego. Walka z plastikiem również nie jest obca firmie, która jako jedna z pierwszych wycofała torby foliowe ze swoich sklepów, bezpośrednio przyczyniając się tym samym do minimalizacji zanieczyszczenia o 1400 t plastiku rocznie. Tę inicjatywę ciepło odebrali klienci, którzy zaczęli przychodzić z własnymi torbami na zakupy. Poparcie dla rezygnacji z toreb foliowych było widoczne także w badaniach Inquiry.

Kolejnym gościem panelu był pan Dominik Piwek, head of marketing & PR reprezentujący NEPI RockCastle, który jeszcze przed pandemią zainicjował szeroko zakrojoną kampanię społeczną. Kampania „Nie bądź Plastik” to „(...) kampania edukacyjna zainicjowana przez centra handlowe, mająca na celu zwrócenie uwagi na zagrożenia płynące z użytkowania opakowań plastikowych w naszym codziennym życiu” – możemy przeczytać na stronie promującej inicjatywę. „Chcemy się skupić szczególnie na miejscach, w których naturalnie mamy do czynienia ze wzmożoną konsumpcją” – czytamy dalej. Na uwagę zasługuje fakt, że do akcji włączyły się również konkurencyjne centra handlowe i najemcy, a także współpracujące agencje. Akcja została bardzo ciepło oceniona przez osoby odwiedzające centra handlowe.

Na zakończenie panelu dyskusyjnego pani Alicja Kuczera, prezes Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego (PLGBC) podkreśliła, że od 2050 r. jesteśmy zobligowani do przejścia na działania tylko zgodne z naturą i działania neutralne klimatycznie. Dziś budynki są odpowiedzialne za 40% zużycia energii, co przekłada się na 36% całej emisji CO2.

Powinniśmy sobie odpowiedzieć na pytanie, czym dla nas powinno być zrównoważone podejście do życia. Czego oczekujemy od siebie i najbliższego otoczenia? Nie żyjmy mitem, że jest dobrze i będzie dobrze. Kierujmy się wartościami, które zagwarantują nam byt w przyjaznym świecie. Budujmy razem nasz dom, nasze miejsce, w którym możemy się schronić i bezpiecznie wychować swoje dzieci, wnuki i prawnuki. To od nas zależy, jaki świat im zostawimy.

Publikacja na podstawie raportu międzynarodowej grupy ekspertów Ebeltoft Group, którą na polskim rynku reprezentuje agencja badawcza Inquiry.

Przypisy