Dołącz do czytelników
Brak wyników

INVESTMENT & CONSTRUCTION

30 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Dekarbonizacja istniejących budynków

0 58

We wrześniu ubiegłego roku Komisja Europejska ogłosiła zmianę docelowego wskaźnika redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. z 40% na 55% w stosunku do poziomu z 1990 r. To pozwoli Unii Europejskiej osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. i wypełnić zobowiązania wynikające z Porozumienia paryskiego, którego celem jest utrzymanie wzrostu średniej temperatury na świecie w bieżącym stuleciu na poziomie znacznie niższym niż 2ºC.

Pod koniec czerwca 2021 r. państwa członkowskie UE wydały ostateczną aprobatę dla europejskiego prawa klimatycznego, które uczyni cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych prawnie wiążącymi [1].

POLECAMY

Przejście na gospodarkę niskoemisyjną

Przyjęcie przez Parlament Europejski rezolucji w sprawie wprowadzenia podatku węglowego lub mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (carbon border adjustment mechanism – CBAM) jest dodatkowym narzędziem służącym osiągnięciu neutralności klimatycznej w Europie. Neutralność klimatyczna czy też węglowa oznacza, że ilość CO2 emitowanego do atmosfery nie przekracza zdolności środowiska naturalnego do jego pochłaniania. Należy zauważyć, że w związku z zakazem podróżowania oraz spowolnieniem wzrostu gospodarczego w wyniku pandemii COVID-19 emisja gazów cieplarnianych w 2020 r. zmniejszyła się o 6,4% [2]. 

Poprawa ta jest jednak tylko chwilowa i nieuchronnie będzie prowadzić do wzrostu emisji СО2 w okresie popandemicznego ożywienia światowej gospodarki.

Rola budynków w dekarbonizacji gospodarki

Uznaje się, że wiodącą rolę w ogólnoświatowym procesie globalnej odpowiedzi na zagrożenia związane ze zmianami klimatycznymi odegra branża budowlana, a w szczególności budynki. Eksploatowane budynki odpowiadają za 28% emisji gazów cieplarnianych na naszej planecie, a na procesy budowlane, produkcję materiałów oraz ich utylizację po zakończeniu eksploatacji przypada ok. 10% emisji СО2. Przewiduje się, że ze względu na wzrost liczby ludności na świecie i wzrost stopnia urbanizacji portfel nieruchomości do 2060 r. podwoi się [3], co w przypadku braku działań doprowadzi do gigantycznego wzrostu emisji gazów cieplarnianych. Zdaniem ekspertów to właśnie dekarbonizacja budynków jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na złagodzenie dotkliwych skutków nadchodzących zmian klimatycznych na poziomie globalnym [5, 10].

Światowe Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego (World Green Building Council) i jego oddziały terenowe, opierając się na postanowieniach programu Architecture 2030 oraz raportu IPCC’s Special report on global warming, wzywają wszystkich uczestników rynku budowlanego, w tym przedsiębiorstwa, organy rządowe i organizacje, do udziału w dobrowolnym programie Net Zero Carbon Commitment i do natychmiastowego wdrożenia działań mających na celu osiągnięcie do 2030 r.całkowitej redukcji emisji gazów cieplarnianych nowo powstających budynków w fazie eksploatacji, a także do 2050 r. całkowitą redukcję emisji CO2 wszystkich budynków wtrakcie ich eksploatacji, w tym już istniejących [4]. 

W czerwcu br. Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego również zaprezentowało tzw. mapę drogową w celu planowania i prowadzenia działań na rzecz dekarbonizacji branży budowlanej do 
roku 2050 [5].

Budynki o zerowej emisji gazów cieplarnianych

Pod pojęciem „budynek o zerowej emisji gazów cieplarnianych” w rozumieniu programu Net Zero Carbon Commitment kryje się budynek wysoce wydajny energetycznie, który wykorzystuje wyłącznie energię odnawialną i w razie konieczności off-sety. Innymi słowami, aby określić ślad węglowy budynku i potwierdzić jego neutralność w ramach Net Zero Carbon Commitment, bierze się pod uwagę ilość gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery w fazie eksploatacji, tzw. operation emissions. Obejmują one emisje bezpośrednie (direct greenhouse gas emissions), czyli emisje wynikające z produkcji energii bezpośrednio w budynku lub na sąsiednim terenie, np. spalanie stałych paliw kopalnych, emisje pośrednie (indirect greenhouse gas emissions), gazy cieplarniane powstające w wyniku produkcji i dostawy energii ze źródeł znajdujących się poza obiektem, np. dostawy energii do budynku z miejskich sieci ciepłowniczych lub elektrycznych, a także emisje powstrzymane (avoided greenhouse gas emissions), ilość gazów cieplarnianych, które udało się ograniczyć dzięki zastosowaniu w budynku odnawialnych źródeł energii.

Na tym etapie ze względu na brak danych porównawczych i trudności w określeniu dla eksploatowanych budynków wbudowanego śladu węglowego, czyli embodied emissions, inicjatywa Net Zero Carbon Commitment dotycząca oceny neutralności węglowej budynków nie uwzględnia emisji gazów cieplarnianych związanych z procesami budowlanymi, produkcją ani eksploatacją materiałów (wymiana i modernizacja), ani z ich utylizacją po zakończeniu cyklu życia. Takie podejście znacznie upraszcza uczestnikom rynku zadanie dekarbonizacji budynków przede wszystkim istniejących, jednak nie zwalnia ich z kontroli ani ograniczenia wbudowanego śladu węglowego przy wznoszeniu nowych obiektów budowlanych w ramach wdrażania zasad ESG.

Dekarbonizacja budynków istniejących

W 2017 r. na świecie istniało ok. 2500 budynków o zerowej emisji CO2, potwierdzonych niezależnymi ocenami lub certyfikatami zgodnie ze standardami budownictwa ekologicznego, co stanowi mniej niż 1% całkowitej liczby obiektów na świecie [6]. Aby osiągnąć neutralność emisyjną do 2050 r., proces renowacji musi przechodzić co roku od 3% do 5% światowego portfela nieruchomości [7]. Większość oddanych obecnie do użytku budynków będzie nadal istnieć w 2050 r., co oznacza, że każdy budynek niecharakteryzujący się zerową emisją gazów cieplarnianych w ciągu najbliższych 30 lat zostanie zmodernizowany. Jak powinna wyglądać modernizacja budynków będących w użytkowaniu? jakich narzędzi do tego użyć? i jakie korzyści można uzyskać z szybkiego wdrożenia inicjatyw? – to pytania, które zadają sobie w ostatnim czasie uczestnicy rynku nieruchomości. Proces dekarbonizacji istniejących budynków zgodnie z międzynarodowymi programami i obowiązującymi normami [8, 9] należy rozpocząć od optymalizacji parametrów eksploatacyjnych obiektu i od zwiększenia jego efektywności energetycznej. Obecnie na poziomie Net Zero Carbon Commitment nie ma szczegółowych wymagań dotyczących efektywności energetycznej budynków, a uczestnikom tego procesu doradza się stosowanie międzynarodowych standardów ekologicznej certyfikacji budynków w celu potwierdzenia, że np. osiągnięty w wyniku oceny wskaźnik rocznego zużycia energii pierwotnej jest znacznie niższy niż tego wymaga ustawodawstwo. Kolejnym krokiem jest wykorzystanie energii odnawialnej ze źródeł zlokalizowanych w samym obiekcie lub na terenie przyległym, tzw. on-site renewable energy.

Ryc. 1. Działania zmierzające do ograniczenia operacyjnej emisji gazów cieplarnianych w kontekście dekarbonizacji eksploatowanych budynków [15]

Do takich źródeł energii zalicza się wiele rozwiązań technicznych, m.in. panele fotowoltaiczne do produkcji energii elektrycznej, kolektory słoneczne do produkcji energii cieplnej, gruntowe pompy ciepła czy generatory wiatrowe.

W przypadku braku możliwości zaspokojenia zapotrzebowania na energię ze źródeł odnawialnych dopuszcza się korzystanie z odnawialnych źródeł energii znajdujących się poza obiektem – off-site renewable energy, np. zakup energii elektrycznej wytworzonej przez odnawialne źródła energii. Należy przy tym pamiętać, że większość międzynarodowych narzędzi wykorzystywanych do oceny budynków o zerowej emisji gazów cieplarnianych zachęca do korzystania właśnie z on-site renewable energy w celu zapewnienia niezależności energetycznej budynków. Jeśli ślad węglowy budynku nadal jest dodatni, można skorzystać z opłat kompensacyjnych za emisję СО2 lub wziąć udział w projektach kompensacji emisji СО2 (carbon offsets).

Narzędzia

Podstawowymi narzędziami do realizacji celów w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych przez budynki są międzynarodowe normy i programy, które podzielono na 4 główne grupy w zależności od stopnia obligatoryjności [10].

Do pierwszej grupy zalicza się dobrowolny system zarządzania obejmujący kwestie efektywności energetycznej budynków, nieokreślający konkretne wymogi dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, np. stosowany w Niemczech Risk-Stranding Asset Tool.

Do drugiej grupy zalicza się dobrowolną sprawozdawczość i certyfikację, obejmujące zarówno kwestie efektywności energetycznej budynków, jak i procesów (user energy), i oparte na samodzielnym określeniu docelowych wskaźników redukcji emisji gazów cieplarnianych. Przykładem takich programów jest Taxonomy Unii Europejskiej, GRI Standard, GRESB, GHG Protocol Corporate Standard, standardy budownictwa ekologicznego, np. BREEAM, DGNB czy nowy standard EDGE opracowany przez Międzynarodową Korporację Finansową Banku Światowego.

Do trzeciej grupy zalicza się zobowiązania przyjęte z własnej inicjatywy, obejmujące całą firmę i wyznaczające precyzyjne wskaźniki redukcji emisji gazów cieplarnianych w kg CO2 aż do osiągnięcia zerowego poziomu emisji, np. Net Zero Carbon Building Commitment Światowego Stowarzyszanie Budownictwa Ekologicznego (World Green Building Council).

Czwartą grupę stanowią zobowiązania określone na poziomie ustawodawstwa, nakazujące redukcję emisji gazów cieplarnianych w kg CO2 do zera. Należy do nich Commercial code: non-financial disclosure Europejskiej dyrektywy w zakresie raportowania niefinansowego NFRD, obejmujący około 12 000 dużych spółek europejskich.

Większość z wymienionych norm i programów nie pozwala na korzystanie z opłat kompensacyjnych za emisję СО2 ani na udział w projektach kompensacji emisji gazów cieplarnianych, tzn. korzystania z tzw. carbon offsets.

Jedynymi wyjątkami od zasad są standardy GRI Standard, GRESB, GHG Protocol Corporate Standard, Commercial code: non-financial disclosure, Net Zero Carbon Building Commitment, a także EDGE [10].

Ryc. 2. Schemat procesu certyfikacji EDGE Zero Carbon dla eksploatowanych 
budynków [11]

Standard EDGE Zero Carbon do certyfikacji budynków istniejących

Na pierwszy rzut oka dekarbonizacja istniejących budynków może wydawać się trudna, ale zastosowanie odpowiednich narzędzi ułatwia ją i sprawia, że proces transformacji przebiega płynniej. Do takich standardów należy m.in. standard EDGE opracowany przez Międzynarodową Korporację Finansową (IFC), będącą członkiem Grupy Banku Światowego. Standard stanowi system certyfikacji budynków oparty na interaktywnej platformie (aplikacji) wirtualnej dostosowanej do użytku w 170 krajach świata. System online pozwala wybrać najbardziej odpowiednie rozwiązania mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej, wykonać symulację parametrów eksploatacyjnych certyfikowanego budynku z uwzględnieniem rozwiązań energooszczędnych, obliczyć wysokość kosztów kapitałowych potrzebnych do wdrożenia niezbędnych technologii, okres ich zwrotu, zużycie energii i wielkość operacyjnej emisji gazów cieplarnianych.

Proces przekształcania eksploatowanych obiektów w ramach standardu EDGE polega na zmniejszeniu zużycia energii w budynku o co najmniej 40% w porównaniu z wartością bazową dzięki zastosowaniu m.in. licznych rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej, co jest podstawą do uzyskania certyfikatu EDGE Advanced, a w przyszłości pozwala udzielić budynkowi akredytacji EDGE Zero Carbon. Emisje gazów cieplarnianych związane z procesami budowlanymi, produkcją i eksploatacją materiałów, a także z ich utylizacją po zakończeniu cyklu życia nie są brane pod uwagę podczas certyfikacji EDGE eksploatowanych budynków.

Kolejnym krokiem w kierunku dekarbonizacji budynku jest ograniczenie operacyjnej emisji gazów cieplarnianych do 0 kg CO2 poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii oraz w razie konieczności udział w projektach kompensacji emisji gazów cieplarnianych (carbon offsets), certyfikowanych według jednego z poniższych schematów: Community Climate Biodiversity Standard (CCBA), ISO 14064, UNFCCC Clean Development Mechanism (CDM), Gold Standard lub Verified Carbon Standard (VCS) [11]. Roczny raport na temat operacyjnej emisji gazów cieplarnianych przez budynek, który przeszedł modernizację, jest przekazywany do jednego z operatorów  standardu EDGE, w UE funkcje jednostki certyfikującej pełni m.i. Sintali-SGS. Na jego podstawie wydawany jest certyfikat EDGE Zero Carbon z okresem ważności od 2 do 4 lat. Certyfikat z maksymalnym okresem ważności wydawany jest za wykorzystanie odnawialnych źródeł energii (onsite/offsite renewables); certyfikat z okresem ważności 2 lata wydawany jest za dodatkowe korzystanie z carbon offsets. W przygotowaniu planu działań w zakresie modernizacji istniejącego budynku, w tym w ocenie jego aktualnych parametrów, a także określeniu wykazu optymalnych rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej i środków kompensujących emisję gazów cieplarnianych, pomagają właścicielom nieruchomości akredytowani eksperci EDGE.

Ryc. 3. Schemat modernizacji budynków będących w użytkowaniu podczas certyfikacji EDGE Zero Carbon [16]

Finansowanie projektów modernizacji budynków istniejących poprzez emisję zielonych obligacji

Samo narzędzie pożyczek obligacyjnych jest popularne i stosowane od dawna, ale „zielone obligacje” to termin dość nowy i pojawił się na polskim rynku stosunkowo niedawno [12].

Zielone obligacje pojawiły się jako element globalnego podejścia do odpowiedzialnego inwestowania, które uwzględnia czynniki wpływu firm na środowisko, rozwój społeczny i ład korporacyjny.

Tego typu obligacje emitowane są dla projektów ukierunkowanych na poprawę sytuacji ekologicznej lub minimalizację szkód wyrządzonych środowiskowi. Zgodnie z koncepcją zatwierdzoną przez Międzynarodowe

Stowarzyszenie Rynków Kapitałowych (ICMA) zielone obligacje emitowane są przez emitenta w celu finansowania konkretnych projektów ukierunkowanych na minimalizację negatywnego wpływu na środowisko. Emitując zielone obligacje zgodnie z międzynarodowymi metodologiami, emitenci zobowiązują się do wykorzystania środków finansowych inwestorów wyłącznie na odpowiedzialne ekologicznie projekty, wskazując z wyprzedzeniem listę możliwych zastosowań i wskaźników efektywności.

Analitycy S&P Global Ratings na początku maja przewidywali, że emisja narzędzi zrównoważonego finansowania na świecie, w tym obligacji zielonych i społecznych, w 2021 r. przekroczy 700 mld USD i wyniesie ok. 9% całkowitej światowej emisji obligacji dłużnych w porównaniu z 3,6% odnotowanymi 3 lata wcześniej [13].

Jako akceptowany na całym świecie system certyfikacji budownictwa ekologicznego, EDGE może zostać zastosowany do spełnienia wymogów następujących powszechnie uznawanych norm światowych, w tym normy emisji obligacji klimatycznych GRESB, Międzynarodowego Stowarzyszenia Rynków Kapitałowych (ICMA) oraz Inicjatywy Obligacji Klimatycznych (Climate Bonds Initiative) [14].

W chwili obecnej poziom inwestycji przeznaczony na cel zrównoważonego rozwoju nie jest wystarczający, a deficyt środków w perspektywie trzech najbliższych dekad jest szacowany na setki miliardów euro rocznie. W celu udźwignięcia ciężaru zmian nie wystarczą pieniądze przeznaczone na dany cel przez Państwa. Wypełnianie celów i zobowiązań klimatycznych nie może odbyć się bez dalszej interwencji regulacyjnej, nadzorczej i innowacji w sektorze finansowym oraz wkładu kapitału prywatnego [12].

Obligacje przeznaczone na finansowanie lub refinansowanie projektów w zakresie efektywności energetycznej czy zastosowania źródeł energii odnawialnej są naturalnym elementem transformacji gospodarki światowej.

Przypisy

    Natalia Naumova

    Posiada blisko 15-letnie doświadczenie w zakresie zarządzania projektami w obszarze budownictwa mieszkaniowego i komercyjnego. Od 10 lat jej aktywność zawodowa jest także związana z budownictwem zrównoważonym.

    W latach 2010-2012 była zaangażowana we wdrożeniu standardu BREEAM wykorzystywanego w ocenie jakości budynków i ich oddziaływania na środowisko w jednej z największych firm deweloperskich w Polsce.

    W latach 2012-2016 pracowała w niemieckiej firmie Drees & Sommer jako menedżer projektu, a następnie partner projektu i lider zespołu zrównoważonego budownictwa w Rosji i Wspólnocie Niepodległych Państw.

    Obecnie jest niezależnym konsultantem, członkiem RICS (The Royal Institution of Chartered Surveyors), asesorem BREEAM International New Construction, assesorem BREEAM International Refubrishment & Fit-Out, audytorem BREEAM In-Use, konsultantem DGNB oraz asesorem SKA Rating Office (RICS).

    W 2015 r., została wyróżniona prestiżową nagrodą BREEAM Country First Assessor Award, przyznaną przez autora i operatora standardu BREEAM, BRE Global.

    Natomiast w 2019 r. nagrodę w konkursie BREEAM Awards uzyskał budynek Park View Office Tower, dla którego przeprowadziła certyfikację BREEAM In-Use.

    W ostatnich dwóch latach łącznie trzy budynki certyfikowane przez Natalię w systemie BREEAM In-Use zostały nominowane na nagrodę BREEAM Awards 2019 i BREEAM Awards 2020 – Park View Office Tower, budynek organiczny Ergodom oraz centrum handlowe MEGA Silk Way.

    Kolejnym osiągnięciem Natalii było bezpośrednie opracowanie i sukcesywne wdrożenie systemu środowiskowej oceny budynków OMIR dla budynków komercyjnych i mieszkaniowych w Republice Kazachstanu, polegające na otrzymaniu pozytywnej opinii standardu od organizacji WorldGBC i włączeniu standardu OMIR do światowej listy standardów budownictwa zrównoważonego w jednym rzędzie ze standardami BREEAM,  LEED  i WELL.

    Natalia certyfikuje centra handlowe, budynki magazynowe i biurowe w Polsce, a także za granicą.